شماره دو: اوتیسم

الگودهی ویدئویی چه تأثیری بر کودکان اوتیسم دارد؟

نویسنده: مهیا عابدی

افراد از آنچه در آینه‌ می‌‌بینید با شما صمیمی‌ترند.

در زیر، بخش‌هایی از مطلب “افراد ار آنچه در آینه می‌بینید با شما صمیمی‌ترند “.  نوشته‌ی مهیا عابدی را که در بخش “دایره” در شماره‌ی “اوتیسم” چاپ  شده است، می‌خوانیم. در این متن چیستیِ “ویدئو مدلینگ”، کارکرد و چگونگیِ کمک ‌کردن آن به کودکان مبتلا به اوتیسم مورد بررسی قرار می‌گیرد.

کودکان اوتیسم علاقه‌ای خاص به تصویر‌های متحرک از جمله تصویرهایی که در تلویزیون، تَبلت و موبایل می‌بینند دارند. همین مسئله من را ترغیب کرد بدانم آیا از امکاناتِ مذکور در جهت آموزش کودکان اوتیسم می‌شود استفاده کرد؟

پس از چندین ‌ماه جست‌وجو، پژوهش‌هایی مشابه با موضوع موردِنظرم پیدا کردم. مقاله‌هایی درزمینۀ «ویدئو مُدِلینگ» که جزو روش‌های آموزشی در کشورهای پیشرفته استفاده می‌شود.

«ویدئو مُدِلینگ» به ‌روش‌های مختلف تقسیم می‌شود. اوتیسم، به‌مانند خیلی از اختلالات دیگر تجویزی و تک‌روشی نیست. با توجه ‌به هر فردِ مبتلا به اوتیسم می‌توان نشانه‌های مجزا مشاهده کرد.

سؤالی که شاید ذهنِ خواننده را درگیر کند چیستیِ «ویدئو مدلینگ»، کارکرد و چگونگیِ کمک‌کردن آن به کودکان مبتلا به اوتیسم باشد.

مدل‌سازی ویدئویی یکی از روش‌های یادگیری مشاهده‌ای است که در آن رفتارهای مطلوب به‌وسیلۀ نگاه‌کردن نمایش ویدئویی و سپس تقلید‌کردن رفتارِ الگو یا هدف، یاد گرفته می‌شود.

الگودهی ویدئویی چه تأثیری بر کودکان اوتیسم دارد؟

 

انواع ویدئو مدلینگ

عبارتند از: مدل‌سازی ویدئویی، خودمدل‌سازی ویدئویی، مدل‌سازی ویدئویی دیدگاهی، مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی.

الگودهی ویدئویی رهنمودی

مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی شامل جداسازی مهارت به چند مرحله است. و ضبط هر مرحله به ‌همراه مکث‌های مشخص که در طول آن یادگیرنده می‌تواند در انجام آن مرحله، قبل از تماشای مراحل بعدی تلاش کند. الگودهی ویدئویی رهنمودی می‌تواند به‌وسیلۀ یادگیرنده و یا به ‌وسیلۀ شخصی دیگر که نقش مدل را دارد انجام پذیرد. در مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی به‌ جای تماشای کل ویدئو، ویدئوهای کوتاه فراهم می‌شود.

برای مثال اگر یک معلم بخواهد به دانش‌آموزش نحوه شُستن دست‌هایش را بیاموزد، در مدل‌سازی ویدئویی عمومی معلم از دانش‌آموز می‌خواهد ویدئوی فردی که در حال شستن دست‌هایش است را تماشا کند. و مهارت شستن دست را تقلید کند. اما با ویدئوی رهنمودی، معلم ویدئوهای کوتاهی را از شخصی که در حال شستن دستش هست فراهم می‌کند. معلم می‌تواند سه نوار ویدئویی آماده کند. اولین ویدئو نحوۀ بازکردن شیر، خیس‌کردن دست‌ها و استفاده از صابون را نشان می‌دهد. ویدئوی دوم، نحوۀ ساییدن دست‌ها را برای 20 ثانیه نشان می‌دهد. و ویدئوی آخر نحوۀ آب‌کشیدن دست‌ها را برای 10 ثانیه، خشک‌کردن دست‌ها و بستن شیر را نشان می‌دهد.

خود‌مدل‌سازی ویدئویی

خود‌مدل‌سازی ویدئویی عموماً به‌عنوان «مشاهدۀ تصویرهای خود، در حال انجام یک رفتار انطباقی» تعریف می‌شود. در طیِ مداخلۀ خود‌مدل‌سازی ویدئویی، فرد برای تغییر رفتار هدف‌گذاری‌شده به‌تماشای ویدئو‌کلیپ 2 تا 4 دقیقه‌ای از خود که در حال انجام رفتار خواسته‌شده و به‌تصویردرآمده است می‌نشیند. و سپس ویدئوکلیپ را چند بار برای اینکه مهارت جدید را بیاموزد تماشا می‌کند. اما توافق پایینی روی میزان تکرار ویدئوهایی که باید تماشا شود وجود دارد. یکی از توصیه‌ها این است که ویدئو باید روزی یک ‌بار وقتی‌که هدف برای آموزش مهارت جدید است دیده شود. و تماشای ویدئو باید در فواصل یک یا دو ‌بار در هفته هنگامی‌که سعی در افزایش عملکرد مهارت‌های حاضر است صورت پذیرد.

مرکز توسعۀ حرفه‌ای ملی اختلالات طیف اوتیسم در ابتدا پیشینه‌های تحقیق مبتنی بر شواهد الگودهی ویدئویی را موردِبازنگری قرار داد. که نشان از اثربخشی این نمونه‌ها بر روی کودکان با طیف اوتیسم داشت و نتایج خوبی را در بهبود رفتارها و تعاملات اجتماعی نشان دادند.

مقایسه‌ی اثربخشی روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی و خودمدل‌سازی ویدئویی

پژوهش من با هدف مقایسه‌ی اثربخشی روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی و خود مدل‌سازی ویدئویی بر نشانگان کودکان اوتیستیک صورت گرفت. در این پژوهش سه‌ فرضیه وجود دارد:

1) بین تأثیر روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی و خودمدل‌سازی ویدئویی بر ارتباط کلامی کودکان اوتیسم تفاوت وجود دارد.
2) بین تأثیر روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی و خودمدل‌سازی ویدئویی بر تعاملات اجتماعی کودکان اوتیسم تفاوت وجود دارد.
3) بین تأثیر روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی و خود‌مدل‌سازی ویدئویی بر پاسخ‌های هیجانی/اجتماعی کودکان اوتیسم تفاوت وجود دارد.

این پژوهش از نوع نیمه‌تجربی با دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل بود. و در سه سطح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری موردِمطالعه قرار گرفت. درمجموع 18 کودک 4 تا 8 سالۀ مبتلا به اختلال اوتیسم موردِآزمایش قرار گرفتند.

نتیجه

در رابطه ‌با نتایج پژوهش، به ‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها اول از همه، تمام مفروضه‌های آماری موردِ نیاز، موردِ بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل کوواریانس چند‌متغیری حاکی از آن بود که در وهله‌ی نخست میان سه گروه موجود (شامل دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل) از لحاظ متغیرهای ارتباط کلامی و تعاملات اجتماعی تفاوت معنی‌داری وجود دارد.

>

به‌این‌ترتیب در عملکرد ارتباط کلامی و تعاملات اجتماعی کودکان اوتیستیک در بین سه گروه موردِمطالعه تفاوت وجود دارد. این تفاوت در رابطه‌ با متغیر پاسخ‌های هیجانی/اجتماعی مشاهده نشد. در درجه‌ی بعد نتایج به‌ دست ‌آمده از مقایسۀ دو‌به‌دوی گروه‌ها نشان‌دهندۀ آن بود که دو روش الگودهی ویدئویی رهنمودی و خودمدل‌سازی ویدئویی هریک توانسته است موجب کاهش در نشانگان اوتیسم شامل ارتباط کلامی و تعاملات اجتماعی بشود. اما هیچ‌کدام بر پاسخ‌های هیجانی/اجتماعی این کودکان تأثیرگذار نبوده است. در سطح پس‌آزمون، بین این دو روش از لحاظ تأثیرگذاری تفاوتی مشاهده نشد.

>

در رابطه‌ با تداوم تأثیر هریک از دو روش مداخله‌ای موردِمطالعه، نتایج موجود نشان‌دهندۀ آن است که در سطح پیگیری بین گروه‌های آزمایش و کنترل، به‌ترتیب ازلحاظ ارتباط کلامی و تعاملات اجتماعی تفاوت معنی‌داری وجود دارد. و بر اساس تفاوتی ازلحاظ پاسخ‌های هیجانی/اجتماعی مشاهده نشد.

>

از مقایسۀ دو‌به‌دویِ گروه‌ها درمی‌یابیم که در رابطه‌ با متغیر ارتباط کلامی، پس از گذشتِ سه ‌ماه از انجام مداخلات، گروهی که تحت ‌تأثیر روش خودمدل‌سازی ویدئویی موردِ مداخله قرار گرفته بودند، نسبت به گروه کنترل همچنان میزان بالاتری از عملکرد در ارتباط کلامی را نشان می‌دادند. در حالی‌ که میان اعضای گروهی که تحت مداخلۀ الگودهی ویدئویی رهنمودی قرار گرفته بودند با اعضای گروه کنترل، از این لحاظ تفاوتی مشاهده نشد.

>

در رابطه‌ با متغیر تعاملات اجتماعی نیز نتایج مشابهی به ‌دست آمد. به این صورت که پس از گذشت 3 ماه از انجام مداخلات، روش خود‌مدل‌سازی ویدئویی نسبت به گروه کنترل، همچنان به بهبود عملکرد در تعاملات اجتماعی کودکان اوتیستیک منجر شد. درحالی‌که روش مدل‌سازی ویدئویی رهنمودی نتوانست تأثیر خود را بر تعاملات اجتماعی این کودکان حفظ کند. در رابطه ‌با متغیر پاسخ‌های هیجانی/اجتماعی، پس از گذشت 3 ماه، در سطح پیگیری، هیچ تفاوتی میان هیچ‌ یک از دو روش موردِ مطالعه و گروه کنترل مشاهده نشد.

>

می‌توان به‌طورِ خلاصه گفت این روشِ درمانی اثر‌گذار است ولی همچنان راه طولانی باید برویم تا در کشور از آن به‌عنوان یک راه جایگزین استفاده کنیم.
همچنین تجربۀ من نشان می‌دهد که این الگودهی ویدئویی برای کودکان اوتیسم با شدت متوسط و شدید می‌تواند بسیار مناسب و هدایت‌کننده باشد.

مهیا عابدی

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن