قاصدک

زلزله­‌ی اکسی­‌توسین

 

نویسنده: سید محمد هادی موسوی

این روزها، مردم آذربایجان درگیر تبعات ناشی از زلزله هستند. زلزله‌­ای که علاوه بر خسارات مالی فراوان حدود ده کشته نیز برجای گذاشته است. گرچه شاید شدت و حدت زلزله و تبعات آن نسبت به زلزله‌های پیشین، کمتر بوده اما موجی از حمایت و همبستگی با هموطنان آذری بین مردم به راه افتاده است. این در حالی است که در چند هفته اخیر، جو منفی و انتقادی وسیعی نسبت به تعصاب نژادپرستانه بخشی از مردم منطقه آذربایجان شکل گرفته بود. این احساس همدردی و شفقت در هنگام بلا، تازگی ندارد. در زلزله وحشتناک سال 96 غرب کشور و سیل ویرانگر سال 98 و حتی در سال‌های دورتر در ایام جنگ ایران و عراق نیز جریانی از حمایت‌های مادی و معنوی افراد مختلف سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و مردم عادی به وجود آمد. در همین زلزله غرب کشور و سیل گلستان و خوزستان صحنه‌های بدیع و جالبی از کمک هم میهنان شکل گرفت که قبلا کمتر مشاهده شده بود. حتی بسیاری از افرادی که خود در مضیقه مالی و مادی بودند هم از کمک به آسیب دیدگان سیل و زلزله دریغ نکردند. به عنوان مثال آسیب‌دیدگان حادثه پلاسکو یا مهاجران افغانستانی هم مجدانه و فعالانه در این کمک رسانی، سهیم بودند.

حجم زیاد کمک‌ها و خیزش عمومی در یاری رساندن به آسیب‌دیدگان ناشی از زلزله و سیل، تعجب بسیاری را بر‌انگیخت به نحوی که بسیاری از شخصیت‌های سیاسی و فرهنگی درصدد بررسی و تبیین این همیاری برآمدند. در بررسی حجم کمک‌رسانی به مردم غرب کشور قطعا عوامل مختلفی منجمله “شبکه های اجتماعی” و “فضای مجازی” موثر بوده‌اند لکن در این یادداشت قصد داریم به بررسی این پدیده از دیدگاه روان‌شناسی بپردازیم.

برای توضیح آنچه اتفاق افتاده، لازم است آشنایی اولیه با هورمون “اکسی‌­توسین” داشته باشیم.

هورمون “اکسی‌­توسین” به عنوان یکی از مهم‌ترین محرک‌های فردی و اجتماعی بدن شناخته می شود. این هورمون در روابط فردی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌نماید اما این همزمان در رفتار اجماعتی نیز تاثیر گذار است. تحقیقات بسیار زیادی در خصوص تاثیر این هورمون در عکس العمل‌های اجتماعی جوامع مختلف صورت گرفته است.

اکسی­‌توسین در شرایط استرس و فشار ذهنی در بدن ترشح می‌شود. این شرایط می‌تواند فردی (مانند زایمان) یا اجتماعی (مانند جنگ یا زلزله) باشد. ترشح اکسی­‌توسین باعث می‌شود فرد بتواند در برابر شرایط فشار بیرونی، عکس العمل مناسب از خود بروز دهد. زمانی که یک بحران و مشکل اجتماعی مانند جنگ، زلزله، سیل ویا موارد اینچنین، استرس و فشار ذهنی افراد اجتماع افزایش پیدامی‌کند به همین ترتیب، سطح عمومی اکسی‌توسین نیز افزایش می­‌یابد.

از طرف دیگر، ترشح اکسی‌­توسین باعث افزایش حس نوع دوستی، محبت و همکاری نیز می‌شود. طبق تحقیقات، ترشح اکسی­‌توسین، “بخشندگی” را افزایش خواهد داد، به همین دلیل است که در شرایط خاصی مانند جنگ، زلزله و سیل، کمک و حمایت افراد جامعه به یکدیگر افزایش یافته و عکس‌العمل‌های اجتماعی بیشتر به سمت پشتیبانی از هم نوع، سوق داده می‌شود. بررسی این موضوع، هدف تحقیقات فراوانی منجمله تحقیقاتی با مرکزیت دانشگاه هاروارد بوده که در آن نشان داده شده است افزایش سطح اکسی‌توسین باعث بهبود عملکرد فردی و اجتماعی افراد جامعه می­‌گردد.

در شرایط استرس و بحران و بر اثر ترشح این هورمون، افراد جامعه دوست دارند بجای خلوت نشینی و “تنهایی”  در “جمع” حضور داشته باشند و از آلام خود و دیگران بکاهند. تمایل به شراکت در غم و حتی بغل کردن و ابراز احساسات نیز از تبعات ترشح هورمون اکسی‌­توسین است.

در بلایای طبیعی اخیر، یک استرس و فشار بیرونی ناشی از مرگ و آوارگی هموطنان کشور باعث ترشح اکسی­‌توسین در تک تک افراد جامعه شد. پخش تصاویر و فیلمهایی که انتشار آن در رسانه های رسمی ممکن نبود، در شبکه‌های اجتماعی باعث شد مردم بدون واسطه با عمق فاجعه و مشکلات هموطنان خود مواجه گردند. این تصاویر و ناراحتی ناشی از مرگ و آوارگی هموطنان باعث شد در وجود تک تک افراد جامعه، زلزله اکسی‌توسین ، رخ دهد.

عامل دیگر افزایش سطح این هورمون در این شرایط، شبیه سازی شرایط بلایای طبیعی بود. هر فردی به این فکر می­‌کرد که اگر این زلزله در منطقه محل سکونت خودش رخ می‌داد، چه اتفاقی برای خود و خانواده‌اش می‌­افتاد. همین تفکر و آثار ناشی از آن نیز باعث ترشح بیشتر اکسی‌­توسین در بدن افراد می‌­گردد.

ترشح اکسی‌­توسین شاید تنها عامل افزایش نوع دوستی و همیاری شهروندان در هنگام بلایا نباشد اما یکی از عوامل ناشناخته و مرموزی است که مانند نخ تسبیح، شهروندان را حول یک موقعیت اجتماعی گردهم می‌آورد.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن