شماره دو: اوتیسم

اجتماعِ درخودماندۀ مکانیکیِ توده‌وار

پاره ای از بخش سوم / چَتر
نویسنده: احسان عزیزی

طبق تعاریف رایج، اوتیسم یا درخود‌ماندگی نوعی اختلال رشد مغز است که درک فرد از جهان اطراف و ارتباطش با دیگران را تحت ‌تأثیر قرار می‌دهد. افراد مبتلا به اوتیسم در ارتباطات، تعاملات اجتماعی و قوۀ تخیل دچار اختلال و در خود‌ماندگی هستند، حال آیا می‌توان معادل این اختلال را در سطح جمعی و اجتماعی متصور شد؟ در‌خود‌ماندگی را می‌توان نوعی ویژگی بارز برای برخی جوامع برشمرد اما قطعاً نمی‌توان عنوان اوتیسم را برای چنین جوامعی به‌کار برد.

شاید بتوان درخودماندگی اجتماعی را در نظریات «امیل دورکیم» یکی از بنیان‌گذاران جامعه‌شناسی یافت که همبستگی در جوامع را به دو گونۀ «مکانیکی» و «ارگانیکی» تقسیم‌بندی می‌کند. جامعۀ مکانیکی، جامعه‌ای است که باورها، تمایلات، سبک زندگی و اساساً روح جامعه یکدست است؛ جوامع با همبستگی مکانیکی جوامعی بسته هستند که افکار و گرایش‌های مشترک اعضاء ازنظر کمیت و شدت از افکار و گرایش‌های شخصی اعضای آن بیشتر است. چنین جوامعی معمولاً ارتباط چندانی با جوامع دیگر ندارند و تحولات ساختاری و فرهنگی در آنها به‌سختی و کندی صورت می‌پذیرد. در عوض، جوامع ارگانیکی نه از همانندی افراد، بلکه از تفاوت‌هایشان پرورش می‌یابند و با جهان پیرامون خود و دیگر جوامع درحال داد‌و‌سِتد و انواع مبادلات هستند. به ‌این معنا می‌توان برخی ویژگی‌های این جوامع را معادل در‌خود‌ماندگی دانست. عدم توانایی و اراده در برقراری ارتباط با دیگر فرهنگ‌ها، نقض فردیت و به‌حداقل رسیدن تفاوت‌های فردی کارکرد ارتباط با جهان خارج از خود را سلب می‌کند.

اما چه عواملی باعث درخودماندگی جوامع می‌شود و یا اساساً چه نمودها و اشکالی از کنش‌های فردی و جمعی مشابه درخودماندگی است؟! می‌توان انواع تبیین‌ها را برای این پرسش‌ها ارائه داد، برای مثال مفهوم انزواگرایی «رابرت مرتن» نوعی درخودماندگی جوامع را توضیح می‌دهد که مردم در برابر فشارهای ساختاری از خود واکنش نشان می‌دهند؛ و این واکنش‌ها ترکیبی است از پذیرش یا عدم پذیرش ارزش‌هایی که آنها برای هدف یا ابزارهای رسیدن به آن قایل هستند. این واکنش‌ها می‌توانند خود را در برابر اشکال مختلف نوآوری، شعائرگرایی، هم‌نوایی، انزواگرایی یا شورش متجلی کنند. افراد انزواگرا هیچ تلاشی برای انطباق خود با ارزش‌های جامعه نمی‌کنند. معمولاً طرد‌شدگان، ولگردان، گدایان، بی‌خانمان‌ها، خانه‌به‌دوشان، الکلی‌ها و معتادان به مواد مخدر افرادی منزوی هستند که در جامعه زندگی می‌کنند ولی به جامعه تعلق ندارند.

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن